تبلیغات
بانک مقالات فارسی و عربی - تفاوت بین هجو و طنز
 
بانک مقالات فارسی و عربی
من طلبَ شیاً و جدَّ، وَجَد؛
شنبه 22 مرداد 1390 :: نویسنده : هادی برومند

تفاوت بین هجو و طنز

هجو و هجا از مصدر «هجا، یهجو، هجواً» عربی گرفته شده و در لغت به معنی برشمردن عیب‌های کسی، نکوهیدن و سرزنش کردن، مذمت و بدگویی از کسی و لعن و نفرین است.
هجو در اصطلاح ادبی به نوعی شعر غنایی اطلاق می‌شود که بر پایه ­ی نقد گزنده و درد‌انگیز بنا می‌شود و گاهی به سر حدّ دشنام یا ریشخند مسخره ­آمیز و دردآور می‌انجامد. به بیان دیگر، هرگونه تکیه و تأکید بر زشتی‌های وجود یک چیز خواه به ادعا و خواه به حقیقت، هجو است. با توجه به این تعریف و تفاوتی که منتقدان ادبیات، بین هجو و فحاشی قائلند، می‌توان تمام  ناسزاگویی‌های رکیک را که به لکه‌دار شدن حیثیت و آبروی افراد منجر می‌شود، از قلمرو هجو خارج کرد. هجویه، یا هجونامه نیز، شعر یا نثری است که بر پایه‌ی هجو و دشنام کسی باشد
مهاجات نیز هجویه‌های شاعران برای یکدیگر است، از جمله مهاجات ابوالعلاء گنجوی (قرن ششم) و شاگرد او و نیز مهاجات خاقانی شروانی و رشیدالدین وطواط (متوفی 573‌ ق) بسیار معروف است.
این نوع سخنوری در ایران، توسط بزرگترین گویندگان فارسی، چون رودکی، منوچهری، فردوسی، مولانا، سعدی، عبید زاکانی و حافظ به کار برده شده است. اشعار هیچ یک از بزرگ‌ترین گویندگان عرب نیز از هجوی یا استهزایی و تمسخری خالی نیست، این نوع سخنوری در اروپا نیز به­وسیله‌ی نویسندگان و اندیشمندان برجسته‌ای چون ولتر، رابله، پوپ، هراس، و گاه‌گاه به وسیله گوته و شکسپیر به کار رفته است.

با تأملی در ادبیات کهن ملل گوناگون درمی‌یابیم که این نوع بیان در آثار بازمانده­ی اغلب آنان، به صور گوناگون دیده‌ شده‌ است. در یونان قدیم از گویندگان پیش از هُومر (Homere) (از بزرگ‌ترین شاعران حماسه­سرای یونان در قرن هفتم ق.م و صاحب منظومه‌های حماسی ایلیاد و ادیسه) شعر از نوع هجا در دست نیست، اما از عهد هومر به بعد نمونه‌های فراوانی از این نوع ادبی به جای مانده است
در ادبیات انگلیسی هجو به­ طور مستقل حضور چندانی ندارد، بلکه کاملا آمیخته با طنز است. در ادبیات این کشور، برای بدگویی و نکوهش به جای هجو، نوعی قلم­اندازی‌های اغراق­آمیز، به­عنوان کاریکاتور رایج بوده است

خشونت‌های جاهلی، هجو به­عنوان یکی از ابواب و فنون مستقل شعر این دوره به کثرت دیده‌ می‌شود. در واقع هجو برای شاعر بدوی به منزله‌ی سلاح قبیله‌ی اوست که بدان از شرف و ناموس قبیله­ی خویش دفاع کند. بنابراین بیشتر جنبه‌ی قبیله‌ای دارد تا شخصی. پس هجو در شعر عرب مخصوصا پیش از اسلام از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و "جَزَول بن اوس العسبی" ملقب به حطیئه (متوفی 51 ه‌ق)، اخطل (92-20 ق)، فرزدق (114-19ق)، جریر (114-33ق) از پرآوازه‌ترین هجوسرایان عرب هستند.
 
درباره‌ی خاستگاه و منشا هجو در ادبیات فارسی، اعتقاد صاحب­نظران و منتقدان متفاوت است. عده‌ای از آنان معتقدند که در شعر ابتدایی فارسی هجو وجود نداشته است، زیرا در آثار باقی­مانده ادب پارسی باستان، میانه و پاره‌ای از ابیات پراکنده‌ی دری عهد طاهری و صفاری، هیچ­گونه اثری از هجو دیده نمی‌شود و همچنین اظهار می‌دارند که شاعر پارسی زبان در نتیجه­ی آشنایی با شعر عرب دریافت که می‌توان برای برآوردن امیال و مقاصد از سلاح هجو در شعر بهره گرفت، بنابراین معتقدند که هجو از ادبیات عرب وارد شعر فارسی شده است. اما بنا به دلایلی چند می‌توان در صحت این نظریه تردید کرد:
1.      ستایش و مذمت، تحسین خوبی‌ها و تقبیح بدی‌ها از مضامین مشترک ادبیات همه‌­ی ملل است؛ اگر آثار باقی مانده‌ی ملتی در خصوص این مضامین، مسبوق به سایر آثار باشد، نمی‌توان او را مبدع و سایرین را مقلّد به حساب آورد.
2.      در آثار اندک باقی­مانده از ادبیات ایران قبل از اسلام، تمام مظاهر ضددینی و شرک از بین رفته‌ است و به صرف برجای ماندن اثری نمی‌توان منکر وجود آن در گذشته شد.
3.      نخستین اشعار پراکنده و مختصر بازمانده از شاعران پارسی‌گوی، نشان می‌دهد که این ابیات مشتمل بر مضامین هجوند و شاید بتوان ادعا کرد، توفیق ماندگاری این ابیات نیز مرهون مضمون آنها است. مثل ابیات «یزید بن مفرغ» در هجو سمیه، ترانه‌ی مردم بلخ در هجو  اسد بن عبدالله یا سروده‌ی مردم بخارا در مذمت عشق­بازی‌های سعید‌ بن‌ عثمان. اگر بنا باشد که این سروده‌ها را به عنوان اولین سروده‌های فارسی تلقی کنیم، باید بگوییم نطفه­ی شعر فارسی با هجو بسته شده است.
4.      انگیزه‌ها و عناصر هجو و هزل در شعر شاعران عرب در مقایسه با شعر شاعران پارسی‌گوی تفاوت فاحش دارد. اغراض هجو در شعر عرب بیشتر جنبه‌ی قبیله‌ای دارد، حال آن­که در شعر فارسی، هجو بیشتر جنبه شخصی دارد. در شعر هجوی عرب، بیشتر به مذمت خصوصیات باطنی و اخلاقی افراد و قبایل توجه شده، در حالی­ که در شعر فارسی خصوصیات جسمانی، از عناصر مهم هجو به شمار می‌روند. با توجه به مطالب فوق آیا می‌توان گفت هجو در شعر فارسی تقلیدی از هجو در شعر عربی است.
 
گذشته از نمونه‌های ذکر شده‌ی هجو در نخستین اشعار فارسی به‌جا مانده از ادبیات بعد از اسلام؛ آنچه از اشعار فارسی قرن چهارم در دست است، نشان می‌دهد که در آن دوره هجو و هزل در شعر فارسی به حدّ کافی معمول بوده و غالبا جنبه‌ی شوخی بین شاعران و دوستان و نزدیکان آنان، یا جنبه‌ی تعرض از طرف شاعر به مخالفان او داشته است. منتهی باید توجه داشت که این رکاکت به شدت دوره‌های بعد نمی‌رسد. این هجویه‌ها اغلب لحنی ملایم و متین دارد، اما به تدریج مضمون‌های هجویه‌ها، بی‌پرواتر و گستاخانه‌تر می‌شود. به­طوری که در دوران سلجوقیان (700-429 ه.ق) هم حجم این نوع شعر در دیوان‌ها بیشتر شده و هم زبان آنها بی‌پرواتر و گستاخ‌تر شده‌ است. سنایی غزنوی (529-467) بنیان‌گذار شعر عرفانی فارسی، نیز در هجوسرایی طبع­آزمایی کرده است بخش بزرگی از کلیات او از جمله قسمت‌هایی از حدیقه‌الحقیقه را هجویه‌ها تشکیل می‌دهد
سده‌ی ششم هجری را می‌توان اوج ترقی هجوسرایی در شعر فارسی دانست و برخی از برجسته‌ترین هجوسرایان پارسی‌گو در این سده بر آمده‌اند. بزرگ‌ترین شاعر هزل‌سرا و هجوگوی این قرن، سوزنی سمرقندی (متوفی 562) است که زبانی تند و گزنده و هتاک دارد؛ هزلیات و هجویات وی، به رغم رکاکت مضمون از اسلوبی ممتاز و سبکی استادانه برخوردار است.
از دیگر هجوسرایان معروف قرن ششم انوری ابیوردی است. نمونه‌ای از هجو انوری در هجای درازی قدّ کسی:
ای‌ خواجه! بلندیت رسیده است به جایی
                                             کز اهل سماوات به گوش تو رسد صوت
گـر عمر تـو چون قدّ تـو باشد به درازی         
                                            تـو زنـده بـمانی و بـمیرد ملـک الموت
از همین دوره به بعد به دلیل انحطاط کلی جامعه، در اثر حملات مختلف غُزان، مغولان و... رواج شاعری در بین مردم عامی و کم سواد، شعر بسیاری از جنبه‌های خوب و ارزنده‌ی خود را از دست داد و هجویه­سازی نیز رواج بیشتری گرفت.
یکی دیگر از هجوسرایان معروف شعر فارسی، عبید زاکانی، طنزپرداز قرن هشتم (معاصر حافظ) است. وی هجو و طنز و هزل‌های بسیاری در انتقادهای اجتماعی و سیاسی دارد، از جمله رسائل انتقادی و هزل­آمیز وی: صد پند، ریش­نامه، رساله‌ی ده فصل، تعریفات، رساله­ی دلگشا، اخلاق­الاشراف و... است. هجویه‌های عبید زاکانی اغلب به نثر نگاشته شده است.
در روزگار مشروطه، مسایل سیاسی و اجتماعی در درجه‌ی اول اهمیت قرار گرفت و اهل قلم از هر طبقه و گروه استعداد خود را در راه آزادی­خواهی به کار گرفتند. در این دوره شعر هجوآمیز رنگ تازه‌ای به خود گرفت و هجو عصر مشروطه، یک هجو ملی و مردمی است که هدف آن به هیچ وجه اغراض شخصی نیست، بلکه به­عنوان یک سلاح در خدمت اهداف ملی و مردمی قرار گرفت از روزگار بعد از مشروطه، هجویه‌های ملک‌الشعرای بهار، عارف قزوینی، ایرج میرزا درخور ذکر است.
 انواع هجو

هجو از نظر اغراض به چند دسته 1.هجای شخصی 2.هجای اجتماعی 3. هجای دینی 4. هجای سیاسی، تقسیم می‌شود و از نظر صراحت در معنی یا پوشیدگی به دو نوع هجو مستقیم یا صریح و هجو غیرمستقیم تقسیم می‌شود.
هجو صریح که در آن دشنام‌های سخت و واژه‌های رکیک و زننده به کار رفته است و در واقع با هزل آمیخته است، این نوع بر خلاف ظاهر گستاخانه‌ی خود از تأثیر کمتری برخوردار است. اما در نوع هجو خفی یا غیرمستقیم، شاعر به وضوح و صراحت، نارضایتی خود را از وضع موجود ابراز نمی‌کند و سخنان او با دشنام‌های صریح همراه نیست، اما از مضمون و معنی بسیار مؤثری برخوردار است، سرودن این نوع هجا به مهارت و استادی بیستری نیاز دارد.
 نمونه هجو عبید

شیطان را پرسیدند که: «کدام طایفه را دوست‌تر داری؟» گفت «دلالان!»، گفتند چرا؟ گفت: «از بهر آن­که من به سخن دروغ از ایشان خرسند بودم، ایشان سوگند دروغ را نیز بدان افزودند.»





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


جمعه 16 آذر 1397 12:19 ق.ظ

Helpful material. Thanks a lot.
acheter cialis kamagra side effects of cialis cialis coupon cialis 5 mg order a sample of cialis cialis prezzo in linea basso cialis uk next day walgreens price for cialis cuanto cuesta cialis yaho buy online cialis 5mg
پنجشنبه 15 آذر 1397 04:50 ق.ظ

Nicely put, Cheers.
brand cialis nl miglior cialis generico buy cialis online cheapest cialis sans ordonnance prices on cialis 10 mg we like it safe cheap cialis canadian drugs generic cialis cialis super kamagra cialis reviews buy cialis sample pack
سه شنبه 13 آذر 1397 11:38 ب.ظ

Nicely put, Cheers!
enter site 20 mg cialis cost costo in farmacia cialis prices for cialis 50mg try it no rx cialis cialis generico cialis dosage cialis therapie click here to buy cialis cialis tablets australia cheap cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 01:08 ق.ظ

You suggested it effectively.
cialis 30 day trial coupon cialis diario compra can i take cialis and ecstasy we like it cialis price what is cialis usa cialis online prices for cialis 50mg buy original cialis cialis coupon cialis tablets for sale
دوشنبه 12 آذر 1397 12:47 ق.ظ

Seriously tons of superb knowledge.
order a sample of cialis cialis for daily use chinese cialis 50 mg 40 mg cialis what if i take only here cialis pills cialis pas cher paris cialis pills boards acquisto online cialis preis cialis 20mg schweiz pastillas cialis y alcoho
شنبه 10 آذر 1397 11:28 ق.ظ

Fine advice. Appreciate it.
cialis pills boards brand cialis generic online prescriptions cialis cialis online how to purchase cialis on line cialis 5 mg effetti collateral cialis tadalafil online buy online cialis 5mg cialis 5 mg funziona prices for cialis 50mg
شنبه 10 آذر 1397 12:13 ق.ظ

You made your point!
cialis 100 mg 30 tablet safe site to buy cialis online only now cialis for sale in us canada discount drugs cialis tadalafil 20 mg only now cialis 20 mg cialis pills price each il cialis quanto costa pastillas cialis y alcoho cialis online deutschland
جمعه 9 آذر 1397 01:07 ق.ظ

Truly loads of great material!
buy brand cialis cheap when will generic cialis be available cialis lowest price cialis bula 5 mg cialis pharmacie en ligne generico cialis mexico generic cialis at the pharmacy cialis generique 5 mg free cialis cialis billig
پنجشنبه 8 آذر 1397 01:25 ق.ظ

You said it very well.!
cialis alternative tesco price cialis cialis 50 mg soft tab viagra or cialis cipla cialis online click now buy cialis brand how does cialis work tadalafil 20 mg cialis 20 mg best price we like it cialis price
چهارشنبه 7 آذر 1397 01:01 ب.ظ

Many thanks! Good information!
order generic cialis online cialis pas cher paris cialis generic tadalafil buy tadalafil 10 mg safe site to buy cialis online generic cialis levitra cialis patentablauf in deutschland acheter du cialis a geneve the best choice cialis woman cialis pas cher paris
پنجشنبه 19 مهر 1397 03:15 ق.ظ

Wonderful facts. Thanks a lot!
levitra 20mg levitra online levitra without a doctor prescription buy levitra 10mg generic levitra buy levitra buy levitra online buy levitra 10mg vardenafil cheap 20mg levitra
سه شنبه 10 مهر 1397 02:33 ق.ظ

Thanks a lot! I enjoy this!
click now cialis from canada rx cialis para comprar cialis venta a domicilio we like it cialis price cialis prezzo in linea basso generic cialis at walmart venta de cialis canada cilas cialis 5mg billiger generic cialis at the pharmacy
یکشنبه 8 مهر 1397 12:16 ق.ظ

Beneficial content. Regards.
cialis name brand cheap buy cialis uk no prescription costo in farmacia cialis canada discount drugs cialis cialis for daily use 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis 20 mg best price cialis sans ordonnance cialis rezeptfrei viagra cialis levitra
شنبه 7 مهر 1397 08:55 ب.ظ

Cheers! Loads of advice!

cialis 100mg suppliers cialis lilly tadalafi cialis 30 day trial coupon cialis daily dose generic precios de cialis generico how much does a cialis cost cialis generique 5 mg cialis pills boards order a sample of cialis purchase once a day cialis
چهارشنبه 28 شهریور 1397 05:17 ب.ظ

Thanks a lot, Great information.
sialis dosagem ideal cialis prices for cialis 50mg buy cialis online cheapest cialis super acti cialis sans ordonnance tadalafil cialis great britain cialis 10 doctissimo generic cialis with dapoxetine
سه شنبه 27 شهریور 1397 02:06 ب.ظ

Appreciate it! Quite a lot of information!

click here to buy cialis rx cialis para comprar tadalafil 20 mg when will generic cialis be available what is cialis safe site to buy cialis online viagra vs cialis cialis 30 day trial coupon enter site natural cialis ou acheter du cialis pas cher
پنجشنبه 15 شهریور 1397 01:56 ق.ظ

Many thanks. Ample knowledge!

when will generic cialis be available cialis 5mg billiger click now buy cialis brand free cialis cialis canadian drugs how to purchase cialis on line prix de cialis il cialis quanto costa when can i take another cialis compare prices cialis uk
سه شنبه 13 شهریور 1397 06:06 ب.ظ

You actually said this very well!
discount canadian pharmacies online pharmacies legitimate canada medication cost canada online pharmacies surrey northwest pharmacies online pharmacies india canadian pharmaceuticals trust pharmacy canadian canadian online pharmacy canadian pharmacy viagra
سه شنبه 13 شهریور 1397 03:02 ق.ظ

Wow many of good info.
sildenafil uk buy viagra pharmacy online cheap viagra pharmacy how to get viagra cheap buy viagra online forum uk viagra prices order viagra online uk buy viagra from usa buy viagra plus viagra for sale online
دوشنبه 12 شهریور 1397 07:28 ب.ظ

Terrific tips. Thanks a lot.
cialis 20 mg best price generic cialis cialis 5mg prix cialis baratos compran uk prices for cialis 50mg we like it safe cheap cialis buy brand cialis cheap cialis 20mg cilas cialis kamagra levitra
دوشنبه 12 شهریور 1397 12:57 ق.ظ

You actually stated this well!
cialis reviews cialis 5 mg funziona online cialis cialis coupons printable cialis generic tadalafil buy cialis price thailand cuanto cuesta cialis yaho cialis prezzo di mercato weblink price cialis cialis for daily use
یکشنبه 11 شهریور 1397 12:04 ب.ظ

Seriously lots of superb data!
recommended site cialis kanada no prescription cialis cheap dose size of cialis cialis generique 5 mg wow look it cialis mexico cialis 5 mg effetti collateral dosagem ideal cialis cialis 10 doctissimo cialis kamagra levitra cialis sicuro in linea
دوشنبه 7 خرداد 1397 02:01 ق.ظ

Incredible tons of useful knowledge.
compare prices cialis uk cialis pills canada discount drugs cialis cialis side effects cialis 05 cialis pills cialis vs viagra comprar cialis 10 espa241a canada discount drugs cialis price cialis wal mart pharmacy
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 03:04 ق.ظ

Wonderful posts, Appreciate it.
where to buy real viagra buy viagra with prescription online herbal viagra get online prescription for viagra cheapest viagra online buying viagra online without prescription how to buy viagra online can you really buy viagra online how to get viagra with prescription viagra online purchase
جمعه 17 فروردین 1397 06:48 ب.ظ

You stated this adequately!
sublingual cialis online cialis for sale in europa purchase once a day cialis cialis price in bangalore american pharmacy cialis cialis generique best generic drugs cialis tadalafil tablets cialis 5mg prix free cialis
یکشنبه 27 اسفند 1396 09:50 ب.ظ

Cheers! Plenty of write ups!

canadian discount cialis generic cialis at the pharmacy american pharmacy cialis cilas cialis pills boards cialis 5 mg scheda tecnica cialis kamagra levitra cialis generique cialis 20mg cialis 5 mg schweiz
شنبه 13 آبان 1396 05:25 ب.ظ
وبلاگ بزرگ اینجا! علاوه بر این، وب سایت شما کمی سریع!
از چه میزبانی استفاده می کنی؟ آیا می توانم لینک hyperlink شما را در میزبان خود دریافت کنم؟
من آرزو می کنم که سایت شما به همان اندازه که شما می توانید بارگذاری کنید
یکشنبه 15 مرداد 1396 08:53 ب.ظ
Very good site you have here but I was curious if you knew of any community forums
that cover the same topics discussed here? I'd really like to be a
part of online community where I can get feed-back
from other knowledgeable individuals that share the same interest.
If you have any suggestions, please let me know.
Kudos!
شنبه 14 مرداد 1396 08:33 ق.ظ
Its like you learn my thoughts! You appear to
know so much approximately this, like you wrote the e book in it or something.
I believe that you just could do with a few percent to
power the message house a bit, however other than that, that is great
blog. A fantastic read. I will certainly be back.
جمعه 13 مرداد 1396 06:04 ب.ظ
I read this article completely on the topic of the comparison of most recent and previous technologies, it's remarkable article.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30
درباره وبلاگ

سلام..
بنده دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عرب هستم.
هدف از این وبلاگ تبادل اطلاعات میان دانشجویان رشته زبان و ادبیات عربی و فارسی است. با پیشنهادات و نظرات خود ما را در بهبود این وبلاگ یاری كنید. درباره سوالاتی که بعضی از دوستان از طریق نظرات میفرستند لطفا یه ایمیل معتبر بنویسن که بتونم جوابشون رو بدم . بعضی از دوستان سوالاتشون رو از طریق نظرات وبلاگ بصورت خصوصی ارسال میکنند که بهتره بدونید که تو سیستم وبلاگ نویسی امکان پاسخ به نظرات خصوصی در صفحات وبلاگ وجود نداره. پس این دوستان لازمه که یک ایمیل بنویسن تا بتوانم جوابشون رو بدهم و یا اینکه بهتره که سوالشون رو از طریق ایمیل برام ارسال کنند.
اما بقیه دوستایی که تو قسمت نظرات سوال میکنند (غیر از پیام خصوصی) بهتره که صفحه ای که سوال کردن رو بخاطر بسپرن و برای دریافت جواب به همون صحفه مراجعه کنند.
اگه هم کسی از دوستان سوالی پرسیده که جواب نگرفته لطفا دوباره بفرسته. البته جواب های من جنبه ی پیشنهادی داره.
هرگونه پیشنهاد و انتقادی از طریق آدرس ذیر قابل انتقال است.
brumand.hadi@yahoo.com
موفق باشید.

مدیر وبلاگ : هادی برومند
مطالب اخیر
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :