تبلیغات
بانک مقالات فارسی و عربی - شعرای مشهور اهل بیت (ع)
 
بانک مقالات فارسی و عربی
من طلبَ شیاً و جدَّ، وَجَد؛
سه شنبه 17 آبان 1390 :: نویسنده : هادی برومند

          شعرای مشهور اهل بیت علیهم السلام

در طول چهارده قرنی كه از اسلام می گذرد شعرای متعددی با زبان ماندگار شعر در مدح و رثای اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ بالاخص در زمینه ی حماسه عاشورای حسینی و مظلومیت های اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ به سرودن شعر پرداخته و به نشر فضایل و مناقب ائمه معصومین ـ علیهم السّلام ـ در قالب شعر جامع عمل پوشانده اند.
شعرای دوستدار اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ از همان قرون ابتدائی اسلام و در دوران سیاه استبداد اموی و عباسی همواره حاكمان خود سر و هوسران و غاصب را به شدت نكوهیده و به افشاگری آنان پرداخته و رهبران راستین و مظلوم خویش را ستوده، و در این راه غرامتهای سنگین پرداخته اند. هاشمیّات كُمیت، مراثی دِعبل و مدایح سید اسماعیل حِمیَری و ... نمونه هایی از این دسته است.
شعرای دوستدار اهل بیت در عهد امامان معصوم ـ علیهم السّلام ـ تنها به جنبه بُكائی شعر اكتفا نمی كردند، بلكه فریاد می زدند، می خروشیدند و گوش دشمن را می خراشیدند. می كوشیدند تا خفتگان را بیدار و بی خبران را آگاه كنند. می كوشیدند كه مكتب زندگی بخش اهل بیت را احیا كنند و نقاب تزویر را از چهره‌ی زشت دشمنان حق و عدالت به یك سو نهند. لذا در این مبارزه بسیاری از شاعران اهل بیت، سالهائی از عمر خود را به آوارگی و یا در زندان گذرانیده اند و یا همواره دار خویش را بر دوش داشته اند . چنانكه دِعبل خزاعی گفته است: پنجاه سال است كه دار خویش را بر دوش خود حمل می كنم.
شاعران اهل بیت از آن جا كه در خلال مدح آل محمد ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ حقایق دین و صفات لازم حاكم دینی را یاد می كردند و با ذكر صفات اسلامی امامان و مقایسه و تحقیر زمامداران دلها را به حق و حكومت حق توجه می دادند برای حكومتهای فاسد، خطری بزرگ محسوب می شدند و از جانب حاكمان، تحت تعقیب و آزار و حتی به قتل می رسیدند.

در این زمینه شاعران عرب چه ازلحاظ كثرت و چه از لحاظ محتوای سخن بر شاعران فارسی گوی برتری دارند. در این مختصر به برخی از شعرای مشهور اشاره می شود:
1. ابو المستهل كُمیت بن زید اسدی (60 ـ 126 هـ)
یكی از بهترین شاعران و از اولین شعرایی است كه در مدح و منقبت اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ شعر گفته و در این راستا متحمل سختی و مشقت نیز شده است او اول كسی است كه استدلال و احتجاج در شعر را به شیعه آموخت و نیز نخستین سراینده هاشمیات می باشد. [1]
2. دعبل خزاعی
ابو علی دعبل خزاعی (148 ـ 246 هـ) از بزرگان شعرای عرب در دوره عباسیان بوده و عالمی بلند مرتبه و آشنا به ایام العرب و طبقات الشعراء، متكلم ماهر و فصیح و خبره در انواع شعر بوده حضور سه امام شیعه یعنی امام كاظم و امام رضا و امام جواد ـ علیهم السّلام- را درك كرده و دیوان شعری دارد كه در آن بیشتر به مدح اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ می پردازد. و قصیده تائیّه از معروفترین قصاید این شاعر اهل بیت می باشد كه آن را برای امام رضا ـ علیه السّلام ـ خواند.[2]
3. ابوعامر
ابو هاشم (ابو عامر) اسماعیل بن محمد معروف به سید حمیری (105 ـ 173 هـ) از ادبا و شعرای مشهور عرب و از بزرگان شعرای اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ به شمار می آید سید حمیری در ابتدا از خوارج بود وقتی كه بی اساس بودن این گروه برایش روشن شد به كیسانیه رو آورد و در این عقیده نیز نتوانست دوام بیاورد در نهایت نور حقیقت در دلش روشن شده و به حقانیت شیعه امامی پی برد و شیعه امامی شد و شرف حضور به محضر امام صادق و امام كاظم ـ علیهما السّلام ـ نائل گردیده و با آن حضرات ملاقات نمود از سید حمیری دیوان شعری باقی است كه در مدح و مراثی اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ سروده است.[3]
4- ابو فراس
حارث بن ابی العلاء سعید بن حمدان مكنی به ابو فراس از ادیبان بزرگ و شعرای اهل بیت در قرن چهارم هجری بوده، اشعار او در ساده و روان بودن و جذابیت معروف است و اشعار وی نوعاً در حماسه و مباهات بوده و در مدایح اهل بیت عصمت ـ علیهم السّلام ـ قصائد بسیاری سروده است قصیده میمیه او كه به شافیه نیز معروف است در منقبت اهل بیت ـ علیهم ‌السّلام ـ و مظلومیت خاندان رسالت و ظلم بنی عباس انشاء گردیده است و دارای پنجاه و چهار بیت است در نهایت شهرت و دارای تمام فصاحت و بلاغت می باشد.[4]
5. شیخ صفی الدین حلی (677 ـ 752 هـ)
ادیب و شاعر بزرگ شیعه و از شاگردان علامه حلی و جزو دانشمندان شیعه محسوب می شود و یكی از شاعران بزرگ شیعه است كه در سده هشتم اسلامی در مدح و منقبت پیامبر ـ‌ صلّی الله علیه و آله ـ و ائمه معصومین ـ علیهم السّلام ـ اشعار بسیاری سروده است.[5]
6. كفعمی
شیخ تقی الدین ابراهیم بن علی معروف به كفعمی (840 ـ 900 هـ) از مشاهیر علما لبنان و از ادبای بزرگ عصر خود بوده و دیوان شعری در مدح و رثای اهل بیت و ائمه معصومین ـ علیهم السّلام ـ دارد.[6]
7. عطار نیشابوری
فرید الدین عطار نیشابوری (متوفای 627 هـ) شاعر معروف فارسی گوی ایران اگر چه خیلی ها بر این اعتقادند كه او سنی بوده ولی اشعاری كه در كتاب مظهر العجایب وی درباره ائمه اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ مخصوصاً حضرت علی ـ علیه السّلام ـ گفته است گویای علاقه او به اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ می باشد.
عطار این كتاب را در شأن انسان كامل نوشته و مصداق آن را حضرت امیر المؤمنین امام علی ـ علیه السّلام ـ كه مظهر كامل كمال انسانی و انسان كامل است قرار داده در واقع این كتاب در شأن امام علی ـ علیه السّلام ـ است. و از نظر عطار این كتاب بهترین و ارزشمند ترین اثر وی است.
مرا مظهر بود چشم كتبها ازو ظاهر شود پنهان و پیدا
عطار در این كتاب ارادت كامل خود به حضرت علی و ائمه طاهرین ـ علیهم السّلام ـ را به نحوی نشان می دهد. با این كه عطار و شعرای معاصر او مانند مولوی ، حافظ، سعدی، سنایی، نظامی و ... در زمانی زندگی می كردند كه شیعه و دوستداران اهل بیت به راحتی نمی توانستند اظهار عقیده كنند و از طرف حكام وقت در تنگنا بودند. با این حال دیوان ها و كتب آنان مملو از اشعاری است كه در عظمت مقام و مرتبت اهل بیت و نقش آنها در نظام هستی سروده اند.[7]
این چند بیت از مظهر العجایب عطار است:
جـملــه فرزندان حیدر ز اولـیـا جمله یك نورند حق كرد این ندا
پاك و معصوم و مطهّر چون نبی ایــن سخن را می نداند هر صبی
سالـكــان كـار حق ایشان بُدنـد مظهـر انــوار حـق ایشان بـدنـد
8. محتشم كاشانی
كمال الدین محتشم كاشانی (متوفای 996 هـ) از شعرای دوره صفوی است و با توجه به این كه در این دوره فضای مناسبی برای شیعه بوجود آمده بود و از طرفی هم پادشاهان صفوی در این دوره مذهب شیعه را در ایران رسمی كرده و از آن حمایت نمودند شعرای مهمی پا به عرصه وجود گذاشتند و بالاخص در مورد اهل بیت رسالت ـ علیهم السّلام ـ‌ شعرها سرودند كه از معروفترین آنها محتشم كاشانی است كه با سرودن مرثیه دوازده بند خود كه شاید در ادبیات فارسی اولین نمونه از این طرز شعر باشد. با آن كه قرنها از سرودن آن می گذرد و هزاران شاعر به پیروی از وی به تركیب بند های مختلف پرداخته اند به جرأت می توان گفت كه هنوز هیچ كدام گیرائی و تأثیر عمق آن در روح نمی رسد.[8]
9. ابن حسام
(محمد بن حسام الدین) از شاعران مشهور سده نهم، سخن سرای توانا و عالمی بلند همت بوده كه عمری را در ستایش خاندان رسول گذرانده است.[9]
10. شیخ محمد حسین غروی اصفهانی
شیخ محمد حسین غروی اصفهانی (معروف به کمپانی)، عالم و حکیم دوره اخیر عالم تشیع است. در 2 محرم 1296 هـ ق در کاظمین دیده به جهان گشود. وی با حمایت پدر که از بازرگانان متدین بود، تحصیلات دینی خود را با جدیت شروع و ادامه داد. اساتید او شیخ محمد حسن توبیرکانی، آقا سید محمد فشارکی اصفهانی و حاج آقا رضا همدانی هستند و بعداً از شاگردان آخوند خراسانی گردید. محضر تدریس او بسیار دقیق بود. او علاوه بر فقه و کلام در علوم تفسیر، حکمت، تاریخ، ادبیات و عرفان نیز مهارت داشت.
در فلسفه حکیمی عرفان مشرب و در اخلاق و سیر سلوک به مقام مشهور رسیده بود. دیوان اشعار او حاوی اشعار زیبا در مدح اهل بیت علیهم السلام و موضوعات دیگر است. نیز از این عالم بزرگوار 10 کتاب و رساله بر جای مانده است. وی در سپیده دم 5 ذی حجه 1611 هـ ق در اثر سکته قلبی درگذشت و پیکر پاکش در کنار مقبره علامه حلی در نجف به خاک سپرده شد.[10]
11. صاحب بن عباد
ابوالقاسم اسماعیل بن عبّاد فرزند عباس ملقب به صاحب و مشهور به صاحب بن عبّاد به سال 326 ق در اصفهان دیده به جهان گشود.[11]
پدر و اجداد صاحب از بزرگان و سرشناسان اصفهان بوده و مرتبه وزارت داشتند. عباس پدر صاحب بدان مرتبه از بزرگی و احترام رسیده بود که مردم او را «شیخ امین» می­گفتند.
پدر صاحب و همسرش نهایت کوشش خود را در تربیت فرزند خود به کار بستند. اولین استاد صاحب، پدرش پس از فراگیری مقدمات به تحصیل فقه، حدیث، تفسیر، کلام و دیگر علوم رایج پرداخت.
پس از چندی که او خود را از اساتید و بزرگان اصفهان بی­نیا دید به «ری» که از مراکز علم و ادب آن زمان بود مهاجرت کرد و در آن شهر به حلقه درس «ابن عمید» وزیر دانشمند و شهیر آل بویه پیوست. ابن عمید توانایی «صاحب» در انشای متون ادبی را مشاهده کرد و او را از نویسندگان مقام وزارت قرار داد.
کاردانی و توانایی صاحب در انجام این امور، راه پیشرفت را بر او هموار ساخت تا آنجا که چون رکن الدوله، فرزندش مؤیّد الدوله را به حکومت اصفهان منصوب کرد. صاحب نیز در مقام دبیری او و نویسندگی وی به زادگاهش اصفهان بازگشت.[12]
بسیاری از بزرگان به تشیع و برخی به دوازده امامی بودن او تصریح کرده­اند. سید بن طاووس، شیخ صدوق، علامه مجلسی، شیخ حر عاملی، شیخ بهایی، شیخ آقا بزرگ طهرانی، شیخ عباس قمی، علامه امینی و بسیاری دیگر از این جمله­اند. جز تصریح بزرگان، دقت در اشعاری که از صاحب باقی مانده و شور و شوق او به ولایت و دوستی ائمه معصومین - علیهم السلام - بهترین شاهد بر تشیع این شخصیت بزرگ است.[13]

 

--------------------------------------------------------------------------------

منابع

[1] . ذبیح الله صاحبكار، سیری در مرثیه عاشورای، تهران انتشارات تاسوعا، چاپ اول، 1379، ص 55.
[2] . عبد الحسین شبستری، مشاهیر شعراء الشیعه، ج2، قم، مكتبه الادبیه المغتصه، چاپ اول 1421 هـ ، ص 133.
[3] . همان، ج1، ص 191.
[4] . محمد علی مدرس تبریزی، ریحانه الادب ، ج7، تهران، انتشارات كتاب فروشی خیام، چاپ سوم 1369، ص 4 ـ 231.
[5] . محمد رضا حكیمی، ادبیات و تعهد در اسلام، تهران، انتشارات فجر، چاپ اول ( بیتا 9، ص 157.
[6] . شبستری پیشین ، ج1، ص 36.
[7] . قادر فاضل، فرهنگ موضوعی ادب فارسی ( مصیبت نامه و مظهر العجایب ) عطار نیشابوری، ج 4، تهران، انتشارات طلایه، چاپ، اول 1374، ص 18.
[8] . محتشم كاشانی ، دویان، بكوشش مهر علی گرگانی، تهران، كتابفروشی محمودی، چاپ اول 1344 هـ ، (مقدمه).
[9] . مدرس تبریزی پیشین، ج7، ص 476.
[10] . صاحبکار پیشین، ص70.
[11] . وفیات الاعیان، ابن خلکان، ج1، ص206؛ شذرات الذهب، ابن عماد حنبلی، ج3، ص115.
[12] . صاحب بن عباد، شرح حال و آثار، احمد بهمنیار، ص37؛ معجم الادباء، یاقوت حموی، ج6، ص221.
[13] . برای آگاهی کامل از اشعار صاحب ر.ک: الغدیر، علامه امینی، ج7، ص103؛ اعیان الشیعه، ج3، ص353، یتیمه الدهر، ثعالبی، ج3، ص247.
قهرمان کرمی- مرکز مطالعات و پژوهش های فرهنگی حوزه علمیه





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


پنجشنبه 23 شهریور 1396 05:09 ب.ظ
I'm not sure exactly why but this website is loading incredibly slow for me.
Is anyone else having this issue or is it a issue on my end?
I'll check back later on and see if the problem still exists.
یکشنبه 15 مرداد 1396 10:26 ب.ظ
Hi my friend! I want to say that this article is awesome, nice written and include approximately all
vital infos. I'd like to look more posts like this
.
جمعه 13 مرداد 1396 05:09 ب.ظ
Thanks for sharing your thoughts on شعرای. Regards
جمعه 6 مرداد 1396 10:52 ب.ظ
Today, I went to the beach front with my children. I found a sea shell and gave
it to my 4 year old daughter and said "You can hear the ocean if you put this to your ear." She put the shell to her ear and screamed.
There was a hermit crab inside and it pinched her ear.
She never wants to go back! LoL I know this is completely off topic but I had to tell someone!
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 03:36 ق.ظ
At this time I am ready to do my breakfast, once having my breakfast coming again to
read further news.
پنجشنبه 20 شهریور 1393 08:59 ق.ظ
با سلام
آیا مقاله شعرای مشهور اهل بیت خودتون نوشتید؟
می خواستم ببینم دو پاراگراف اولش را از چه كتابی استخراج كرده اید؟
با تشكر
هادی برومندسلام.
کتاب شعرشیعی و شعرای شیعی در عصر عباسی اول تألیف محمد شیخ الرییس کرمانی

و کتاب الأدب الملتزم بحب اهل البیت (ع)، تألیف صادق سیاحی
موفق باشید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ

سلام..
بنده دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عرب هستم.
هدف از این وبلاگ تبادل اطلاعات میان دانشجویان رشته زبان و ادبیات عربی و فارسی است. با پیشنهادات و نظرات خود ما را در بهبود این وبلاگ یاری كنید. درباره سوالاتی که بعضی از دوستان از طریق نظرات میفرستند لطفا یه ایمیل معتبر بنویسن که بتونم جوابشون رو بدم . بعضی از دوستان سوالاتشون رو از طریق نظرات وبلاگ بصورت خصوصی ارسال میکنند که بهتره بدونید که تو سیستم وبلاگ نویسی امکان پاسخ به نظرات خصوصی در صفحات وبلاگ وجود نداره. پس این دوستان لازمه که یک ایمیل بنویسن تا بتوانم جوابشون رو بدهم و یا اینکه بهتره که سوالشون رو از طریق ایمیل برام ارسال کنند.
اما بقیه دوستایی که تو قسمت نظرات سوال میکنند (غیر از پیام خصوصی) بهتره که صفحه ای که سوال کردن رو بخاطر بسپرن و برای دریافت جواب به همون صحفه مراجعه کنند.
اگه هم کسی از دوستان سوالی پرسیده که جواب نگرفته لطفا دوباره بفرسته. البته جواب های من جنبه ی پیشنهادی داره.
هرگونه پیشنهاد و انتقادی از طریق آدرس ذیر قابل انتقال است.
brumand.hadi@yahoo.com
موفق باشید.

مدیر وبلاگ : هادی برومند
مطالب اخیر
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :