تبلیغات
بانک مقالات فارسی و عربی - دور ابن معتز فی نشأة علم البلاغة
 
بانک مقالات فارسی و عربی
من طلبَ شیاً و جدَّ، وَجَد؛
پنجشنبه 10 آذر 1390 :: نویسنده : هادی برومند

                    دور ابن معتز فی نشأة علم البلاغة

 

     نگارنده: هادی برومند 

       ««خیر الکلام ما طرفت معانیه و شرفت مبانیه و التذه آذان السامعیه»»

ما هو البدیع:

البدیع فنٌ یعرف به وجوه تحسین الکلام بعد رعایة المطابقة و وضوح الدلالة. و وظیفة البدیع هی التحسین؛

قد بدأ مصطلح البدیع  فی عهوده الأول یطلق علی کل جدید غریب فی الشعر، مثل أشعار بشّار و غیره من المولدین، ثم جاء أبو تمام و مکّن هذا الفن.

أما فی معاجم المختلفة کلمة« بدع » تدور حول معنی الجدّة و الحداثة، و فی لسان العرب بدع الشئ یبدعه و ابتدعهُ.

أما إصطلاحاً فی التراث النقدی و البلاغی عندالعرب ،فإنها قد تباینت ضیقاً و إتساعاً و تعمیماً و تخصیصاً. و من الواقع معنی البدیع فی القرآن الکریم کما وردت فی الآیة الکریمة « الله بدیع السموات و الارض» بمعنی المنشئ علی غیر مثال سابق.

فالجاحظ علی أغلب الظن أول من دوّن کلمة «البدیع» فی دراسات البلاغیّة.

و من الشعراء والخطباء الذین شکلوا إتجاهاً إقترن باسم البدیع هم کلثوم بن عمرو العتابی و مسلم بن ولید؛

و من المشهور أن إبن المعتز العباسی  أول من جمع وجوه البدیع و أوّل من أفراد البدیع بدراسة المستقلة، و رغم أنّهُ محدث، یُصرح فی مفتتح کتابه « البدیع» الذی جمع  فنون البدیع و لا یسبقنی الیه أحداً؛ و لبیان غرضه لتألیف هذا الکتاب یقول : تعریف الناس أنّ المحدثین لم یسبقوا المتقدمین إلی شئِ من أبواب البدیع. فالبدیع عند ابن المعتز جاء فی موروث الدینی و الموروث الشعری السابق علی هؤلاء المحدثین؛ و فی قوله إیضاً البدیع هو اسم موضوع لفنون من الشعر یذکرها الشعراء و النقاد المتأدبین منهم، فالعلماء بااللغة و الشعراء القدیم ،فلا یعرفون هذا الاسم و لا یدرون ما هو.

 

ترجمة حیاة إبن المعتز العباسی

جاء فی ترجمة حیاة إبن المعتز العباسی، إنّه عاش بالعصر العباسی الثانی سنة 232_334 ألذی بدأ بنهایة حکم جده المتوکل آخر العباسیین العظام المتتابعین،و یوسم هذا العصر بالعصر الترکی و نشاهد فی هذا العصر سیطرة الأتراک علی الخلافة العباسی و ضعف نفوذ الأعراب علی الخلافة؛ کان إبن المعتز الأمیر و الخلیفة کما قال الدکتور طه حسین فی کتابه حدیث الشعر و النثر أن إبن معتز أمیر من اُمراء هذا القصر العباسی العظیم و هو سلالة مباشرة لجماعة من کبار الخلفاء الإسلامیین؛ فأبوه المعتز کان خلیفة و جده المتوکل ثم المعتصم ثم الرشید؛

أما إستمرّت خلافة إبن معتز لیوم و لیلة فقط و لقی بعدها مصیر جده و والده القتل. أنه أخذ العربیة عن المبرّد و ثعلب و شیخی البصره و الکوفة و مات قتلاً علی حکم مقتدر بالله سنة296 ه. قو أهمّ ما یعنینا من صفاته نحن بصدد التاریخ للعمل البلاغی، أنّه عاش فی عصر الصراع بین أنصار القدیم و أنصار الحدیث، و أنّه کان شاعراً ذوّاقة یدرک جمال الشعر و یحسّهُ. و أنّه خاضَ معرکة الخصومة بین القدماء و المحدثین؛ و أدلی فیها برایة و سلاحهُ فیها ثقافة عربیّة أصیلة و إطّلاع جیّد علی الأدب، نثره وشعره؛ کتابه البدیع أول کتاب إستقرّت فیه صیاغة نظریة لبعض الفنون البلاغیة، و ذلک أن الذین سبقوا ابن المعتز کانوا یتعرضون للموضوعات البلاغیة و هم بصدد أبحاث قرآنیّة أو لغویة أما هو فقد عمد إلی التألیف البلاغی عن قصد و جعل من البلاغة غایة تألیفه.

و جدیر بنا أن نشیر إلی أنَ عنایة إبن المعتز بالبدیع لم تکن نعنی عنده الدعوة إلی إکثار منهُ،إنّهُ غاضَ فی کنوز الأدب العربی القدیم لیستخلصُ من نصوص القرآن الکریم و الحدیث النبوی و النثر و الشعر نماذج تثبت الأمر ألذی أرادهُ و هو أنّ هذا الذی یطلق المحدثون علیه الإسم البدیع، إنما هو فن قدیم معروف،و أما موقفه منهُ و من الدعوة إلی الأخذبه أو إکثار منهُ ، فیظهر لنا فی مثل قوله عن القدما الذین أطلعُ علی أدبهم؛ و إنما کان یقول الشاعر من هذا الفن البیت و البیتین فی القصیدة ، و ربّما قرئت من شعر أحدهم قصائد من غیر أن بوجد فیها بیت بدیع، و کان یستحسن ذلک منهم إذا أتی نادراً و یزداد خطوة بین الکلام المرسل.

و لإبن المعتز کان أثر واضح و رائح فی میدان العمل البلاغی، و ذلک بما أرسی من أساس و جمع من فنون و إقتراح من أسماء و مصطلحات مما مهد الریق لمن جتء من بعده.

و کان لإبن المعتز إیضاً فضل واضح فی ترسیخ النظریة السلیمة البلاغیة، تلک التی تنظر إلی العناصر البلاغیة علی أنّها مقاییس صالحة للنقد الأدبی ؛ و لقد رأیناه فی بدیعه یتخذ من العناصر البلاغیة مقاییس یقیسُ بها الاُسلوب الأدبی.

و جملة القول إنّ عمل إبن المعتز فی میدان البلاغة و النقد ، عمل شاعر ذوّاقه و عربی أصیل بنزعة و ثقافته و لا شکّ أنّ عروبة إّن المعتز تنضحُ أکثر فأکثر إذا وازنا بین عمله و عمل قدامة بن جعفر صاحب کتاب (نقد الشعر) و المتوفی بعد إبن المعتز بأقلّ من نصف قرنٍ.

 أهمیة کتابه البدیع

لهذا الکتاب أهمیة کبیرة فی فهم نشأة البدیع و تطوّره فی البیان العربی مرّ عصورنا ألادبیّه،یشمل الکتاب علی 312 شاهداً من عیون الشعر العربی تبلغ 425 بیتاً و الشواهد من ذکر الحکیم و الحدیث النبوی و بلغاء العرب ، و مع ذلک خلّو من إصطلاحات علمیّة دقیقة و هو یکتفی بمدلول اللون الأدبی و شرح أدبی موجز و یمتاز بوسعة إطلاع و حسن إختیار فی جمیع الشواهد و هو اوّل خطوة علمیّة موفقة فی تألیف البدیع و البیان.

تتسع هذا الفن عند إبن معتز و هو قسّم کتابه البدیع علی قسمین، القسم الأولی خمسة أنواعٍ من الفنون البلاغیة و هی إستعاره أولاً والثانی تجنیس و الثالث مطابقة و الرابع ردّ إعجاز الکلام علی ما تقدمها و الخامس من نوع الأول المذهب کلامی.

أما القسم الثانی یشمل محاسن الکلام و الشعر فی ثلاثة عشر لوناً.

و فی رأیه أن محاسن الکلام درجة أقلّ من فنون الکلام؛ و کانت دعوة إبن معتژ لغیره من النقاد و البلاغیین أن یضیفوا ما یرونه و بالاً علی البدیع. و کتب الشعر فی معظم الأغراض المطروقة و من أبرزها مدح ، رثا، فخر، هجا، خمریات ، حکمة ، غزل ،و....

أما فی حقل النشوء البدیع فی البلاغة العربیة یقول بعد أبن المعتز العباسی کتب بعده قدامة بن جعفر ثم تطور هذا العلم مع أبی هلال العسکری فی کتاب الصناعتین الشعر و النثر، و إستوت اُسس العلم مع إبن رشیق القیروانی فی العمده و لکن نضجها و إکتمالها کان مع مفاتیح العلوم للسکّاکی.

  

منابع:

1-    الموجز فی تاریخ البلاغة- الدکتور مازن المبارک- دار الفکر؛

2-    منهج البحث البلاغی- د. عائشه حسین زید – دارالاطباعة للنشر و التوزیع القاهره ؛





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


جمعه 16 آذر 1397 04:37 ق.ظ

Thanks. Ample postings!

click now cialis from canada tadalafil tablets cialis cuantos mg hay generico cialis mexico we like it cialis price cialis alternative enter site natural cialis cialis per paypa cialis 5 effetti collaterali cialis 05
پنجشنبه 15 آذر 1397 09:19 ق.ظ

Amazing all kinds of valuable data!
cialis tadalafil how to buy cialis online usa wow look it cialis mexico rezeptfrei cialis apotheke cialis generic cialis manufacturer coupon buy cialis online nz how much does a cialis cost viagra cialis levitra cialis 20 mg cut in half
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:37 ب.ظ

Nicely put, Thanks a lot.
buy generic cialis generic cialis with dapoxetine only best offers cialis use cialis bula cialis 5 mg buy online cialis 5mg 40 mg cialis what if i take enter site very cheap cialis free generic cialis cialis rezeptfrei sterreich
سه شنبه 13 آذر 1397 03:46 ق.ظ

Thanks a lot, Plenty of stuff!

cialis kaufen wo buying cialis overnight tadalafil cialis generisches kanada cialis et insomni comprar cialis 10 espa241a cialis 5 mg effetti collateral tadalafil 5mg cialis 05 generic low dose cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 02:53 ب.ظ

Good content. Thanks a lot.
cialis daily reviews wow cialis tadalafil 100mg cialis coupons 200 cialis coupon cialis usa cost generic cialis 20mg tablets cialis online import cialis brand cialis nl sublingual cialis online
یکشنبه 11 آذر 1397 03:11 ق.ظ

You actually suggested it wonderfully.
il cialis quanto costa acquisto online cialis sialis cialis coupons printable generic cialis at the pharmacy cialis 100 mg 30 tablet legalidad de comprar cialis cipla cialis online we recommend cialis best buy tadalafil 20 mg
جمعه 9 آذر 1397 03:27 ب.ظ

Good data. Thank you.
buy cialis uk no prescription comprar cialis 10 espa241a safe site to buy cialis online online prescriptions cialis prescription doctor cialis how much does a cialis cost price cialis per pill cialis 5 mg para diabeticos comprar cialis navarr cialis super acti
جمعه 9 آذر 1397 03:42 ق.ظ

Thanks, Valuable stuff.
ou trouver cialis sur le net cialis generique trusted tabled cialis softabs cialis 05 how to buy cialis online usa low cost cialis 20mg cialis tablets australia what is cialis cialis cuantos mg hay generic cialis levitra
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:21 ق.ظ

Good tips. Thanks a lot!
sublingual cialis online cialis generico en mexico enter site 20 mg cialis cost cuanto cuesta cialis yaho cialis uk next day cialis savings card generic cialis 20mg uk canadian drugs generic cialis where do you buy cialis precios cialis peru
چهارشنبه 7 آذر 1397 03:52 ب.ظ

You've made the point.
we use it cialis online store buying cialis on internet free cialis click here take cialis cialis tablets tadalafil tadalafil buying cialis on internet cialis kamagra levitra cialis super acti
چهارشنبه 7 آذر 1397 03:47 ق.ظ

You've made your point.
rx cialis para comprar only best offers cialis use prices for cialis 50mg precios cialis peru no prescription cialis cheap cialis generika in deutschland kaufen canadian drugs generic cialis generic cialis review uk cialis en 24 hora costo in farmacia cialis
پنجشنبه 19 مهر 1397 11:01 ب.ظ

Cheers, Great stuff!
levitra 20mg levitra 10 mg kopen levitra online buy levitra levitra 10 mg kopen buy 10 mg levitra levitra 20mg buy 10 mg levitra levitra online buy levitra generic
سه شنبه 10 مهر 1397 01:00 ب.ظ

With thanks, A lot of tips.

cialis generico milano cialis generico lilly cialis 5 mg cialis 5 mg 200 cialis coupon when can i take another cialis cialis generic cialis 5mg prix canada discount drugs cialis opinioni cialis generico
یکشنبه 8 مهر 1397 08:11 ق.ظ

You revealed that terrifically!
we like it cialis price cialis 5mg prix viagra vs cialis vs levitra rezeptfrei cialis apotheke il cialis quanto costa comprar cialis navarr cialis 5 effetti collaterali cialis mit grapefruitsaft cialis generic acheter cialis meilleur pri
شنبه 31 شهریور 1397 09:49 ب.ظ

Wow tons of very good knowledge.
canadian government approved pharmacies canadian cialis pharmacy times canadian drug store northwest pharmacies canadian pharmacies-24h online pharmacies india canadian pharcharmy online canadian rxlist canadian pharmacy world
چهارشنبه 28 شهریور 1397 10:54 ب.ظ

Great information. Kudos!
cialis pills cialis name brand cheap generic cialis pill online buy cialis cheap 10 mg we choice free trial of cialis buy brand cialis cheap how do cialis pills work dosagem ideal cialis cialis billig cialis para que sirve
سه شنبه 27 شهریور 1397 07:49 ب.ظ

Terrific write ups. With thanks!
we recommend cialis info cialis generico low cost cialis 20mg cialis generic overnight cialis tadalafil prezzo cialis a buon mercato cialis generique 5 mg cialis uk order a sample of cialis free generic cialis
پنجشنبه 15 شهریور 1397 09:30 ق.ظ

You made your point extremely nicely!!
cialis australia org tadalafil 5mg cialis 5 mg the best choice cialis woman can i take cialis and ecstasy cialis with 2 days delivery cialis et insomni link for you cialis price click now buy cialis brand cialis australian price
چهارشنبه 14 شهریور 1397 01:21 ق.ظ

Incredible tons of terrific data!
candida viagra drugs for sale on internet aarp recommended canadian pharmacies trusted pharmacy canada scam online pharmacies of canada canadian medications 247 canadian medications, liraglutide pharmacy canada online prescriptions canadian pharmacies shipping to usa canada medications cheap
دوشنبه 12 شهریور 1397 05:32 ق.ظ

Thank you, A good amount of material.

cialis generico milano brand cialis generic side effects of cialis cialis wir preise cialis kaufen wo the best choice cialis woman cialis for bph buying cialis overnight wow cialis tadalafil 100mg brand cialis nl
دوشنبه 22 مرداد 1397 07:57 ب.ظ

With thanks. Numerous postings.

cialis online cialis for sale buy online cialis 5mg cialis uk next day the best site cialis tablets cialis lilly tadalafi cialis purchasing estudios de cialis genricos cialis vs viagra cialis coupons printable
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 11:31 ق.ظ

You actually suggested that terrifically!
viagra order uk buy kamagra viagra is it legal to buy viagra online viagra online pharmacy levitra buy viagra online no prescription uk buy viagra online india viagra pharmacy viagra cheap viagra how do i get viagra online viagra online prices order sildenafil
شنبه 18 فروردین 1397 03:40 ق.ظ

Awesome data. Thanks a lot!
buy cialis cialis pas cher paris cialis tablets for sale cialis uk next day cuanto cuesta cialis yaho cialis purchasing cialis generico lilly cialis sans ordonnance cialis generic tadalafil buy cialis generic availability
شنبه 4 فروردین 1397 02:15 ق.ظ

With thanks. Terrific information.
cialis prices buy name brand cialis on line buy online cialis 5mg buy generic cialis cialis alternative ou acheter du cialis pas cher cilas cost of cialis cvs cialis manufacturer coupon cialis uk next day
دوشنبه 28 اسفند 1396 07:28 ق.ظ

Valuable facts. Regards.
cialis wir preise prezzo di cialis in bulgaria generic low dose cialis fast cialis online cialis savings card cialis generique 5 mg buy cialis online where to buy cialis in ontario cuanto cuesta cialis yaho cialis patentablauf in deutschland
شنبه 14 مرداد 1396 01:44 ب.ظ
Hey! This is kind of off topic but I need some
advice from an established blog. Is it difficult
to set up your own blog? I'm not very techincal
but I can figure things out pretty fast. I'm thinking about setting up my own but I'm not sure where to start.
Do you have any ideas or suggestions? Cheers
جمعه 6 مرداد 1396 11:34 ب.ظ
I was wondering if you ever considered changing the structure of your blog?
Its very well written; I love what youve got to say.
But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with
it better. Youve got an awful lot of text for only having one or 2 images.

Maybe you could space it out better?
سه شنبه 15 فروردین 1396 10:39 ق.ظ
Definitely believe that that you stated. Your favorite reason appeared to be on the web the simplest thing to understand of.
I say to you, I certainly get irked even as folks think about worries that they just do
not understand about. You managed to hit the nail upon the top as well as defined out the entire thing with no need side-effects
, other people can take a signal. Will probably be again to get more.
Thank you
یکشنبه 28 اردیبهشت 1393 02:35 ب.ظ
Ilike always know about this information andthank you so much GOOD BYE
یکشنبه 16 مهر 1391 09:54 ق.ظ
سلام واقعا ازتون ممنونم که مطالب عربی و منابع رو قرار میدهید
هادی برومندslam.
khahesh mikonam.
movafaq.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30
درباره وبلاگ

سلام..
بنده دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عرب هستم.
هدف از این وبلاگ تبادل اطلاعات میان دانشجویان رشته زبان و ادبیات عربی و فارسی است. با پیشنهادات و نظرات خود ما را در بهبود این وبلاگ یاری كنید. درباره سوالاتی که بعضی از دوستان از طریق نظرات میفرستند لطفا یه ایمیل معتبر بنویسن که بتونم جوابشون رو بدم . بعضی از دوستان سوالاتشون رو از طریق نظرات وبلاگ بصورت خصوصی ارسال میکنند که بهتره بدونید که تو سیستم وبلاگ نویسی امکان پاسخ به نظرات خصوصی در صفحات وبلاگ وجود نداره. پس این دوستان لازمه که یک ایمیل بنویسن تا بتوانم جوابشون رو بدهم و یا اینکه بهتره که سوالشون رو از طریق ایمیل برام ارسال کنند.
اما بقیه دوستایی که تو قسمت نظرات سوال میکنند (غیر از پیام خصوصی) بهتره که صفحه ای که سوال کردن رو بخاطر بسپرن و برای دریافت جواب به همون صحفه مراجعه کنند.
اگه هم کسی از دوستان سوالی پرسیده که جواب نگرفته لطفا دوباره بفرسته. البته جواب های من جنبه ی پیشنهادی داره.
هرگونه پیشنهاد و انتقادی از طریق آدرس ذیر قابل انتقال است.
brumand.hadi@yahoo.com
موفق باشید.

مدیر وبلاگ : هادی برومند
مطالب اخیر
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :