تبلیغات
بانک مقالات فارسی و عربی - هنر از نگاه ابن عربی
 
بانک مقالات فارسی و عربی
من طلبَ شیاً و جدَّ، وَجَد؛
سه شنبه 30 فروردین 1390 :: نویسنده : هادی برومند

هنر از نگاه ابن عربی

محی الدین ابوعبدالله محمد بن علی بن محمد بن عربی حاتمی طایی (از تبار حاتم طایی) اندلسی، عارف مشهور، صاحب مذهب وحدت وجود كه توسط پیروانش به «شیخ الاكبر» ملقب است، در ۱۷ رمضان ۵۶۰ هـ . ق در مرسیه متولد شد، به اشبیلیه، مشرق، تونس، مكه، آسیای صغیر و... سفر كرد

و سرانجام در دمشق اقامت گزید و در ربیع الثانی ۶۳۸ هـ . ق در همان جا درگذشت. مهم ترین كتاب او «الفتوحات المكیه» است و پس از فتوحات، «فصوص الحكم» او شهرت دارد.
در سال ۵۹۸ هـ . ق، وقتی كه ابن عربی به مكه وارد شد با زنی فرهیخته در آن شهر آشنا گردید و در بازگشت از آنجا به سال ۶۱۱ هـ . ق مجموعه كوچكی از اشعار عاشقانه سرود كه یادبودی از دانش و محبوبیت آن زن و دوستی متقابل آن دو باشد، ولی در سال بعد لازم دید كه بر آن اشعار شرحی عرفانی بنویسد. چاپ این مجموعه با ترجمه ای انگلیسی از متن و شرح هر دو توسط نیكلسن انجام گرفت؛ این مجموعه «ترجمان الاشواق» نام دارد. رساله كوچكی نیز در «اصطلاحات صوفیه» نوشته بود كه همراه با تعریفات سید شریف جرجانی به آلمانی توسط فلوگل ترجمه شده است... روی هم رفته حدود ۱۵۰ كتاب و رساله از وی شناخته شده و گفته اند كه این مقدار، تازه بخشی از همه نوشته های اوست.» صدودهمین نشست كتاب ماه ادبیات و فلسفه با عنوان «فلسفه هنر از دیدگاه ابن عربی»، مورخ ۲/ دی/ ۸۲ در محل خانه كتاب برگزار شد. در این جلسه دكتر نصرالله حكمت به سخنرانی پرداخت، مطلب زیر چكیده ای است از این سخنرانی.
گروه اندیشه
آغاز شب تاریخ
ابتدا و پیش از ورود به متن بحث، ناگزیر به بیان دو سه نكته به عنوان مقدمه هستم:
۱- تعبیر فلسفه هنر ممكن است در قلمرو خاصی پذیرفته شده باشد. در دوره جدید و عقل مدرن، تعبیر فلسفه هنر جا افتاده است، اما در عرفان ابن عربی این تعبیر قابل قبول و پذیرفته نیست. برای اینكه به طور كلی معرفت شناسی ابن عربی به گونه ای است كه پایگاه معرفت را آن گونه كه در نزد حكمای مشاء متداول بوده به مركز دیگری منتقل می كند؛ یعنی نزد حكما و فلاسفه، عقل پایگاه معرفت است، ولی ابن عربی فلسفه را نقد كرده و پایگاه ادراك در انسان را از عقل به قلب منتقل می كند.
معرفت شناسی ابن عربی، بهایی برای عقل فلسفی قایل نیست. به این ترتیب از نگاه او عقل و فلسفه سخنی برای گفتن درباره هنر ندارند. حال در متن بحث خواهم گفت كه هنر از نگاه ابن عربی به چه معنی است؟ اجمالاً هنر در نظر او كاری خدایی و پیامبرگونه است. بنابراین تعریف، فلسفه هنر یعنی تبیین معقولیت هنر در نظر ابن عربی.
۲- بحث درباره هنر، از مسایل بارز و برجسته در عرفان ابن عربی نیست. مرادم این است كه وقتی آثار ابن عربی را- كه بسیار زیاد است- مطالعه و بررسی می كنیم، متوجه می شویم كه او مباحث زیادی را در باب انسان شناسی، اسماء و صفات الهی، جمال و عشق و... مطرح كرده و بخش مستقلی را به آنها اختصاص داده است و یا حتی به نگارش رساله ای مستقل پرداخته (كتاب المعرفه) اما درباره هنر نه كتاب مستقلی دارد و نه فصلی مستقل. وی درباره مؤلفه هایی كه در شكل گیری آثار هنری نقش دارند، مثل ذوق، خلاقیت، عشق، زیبایی و... بسیار سخن گفته، اما در مورد هنر و فلسفه هنر به طور مستقل بحث نكرده است.
۳- من در رابطه با واژه هنر در ادبیات فارسی و معادل های آن در زبان های دیگر بحث نمی كنم، اما اگر قرار باشد در عرفان ابن عربی به مطالعه درباره هنر بپردازیم باید معلوم كنیم كه با كدام كلید واژه و تحت چه عنوان و مدخلی به كندوكاو در این مورد مشغول شویم.
در زبان عربی امروز، كلمه «فن» كه جمع آن «فنون» است به معنای هنر (به معنی خاص كلمه) به كار می رود (فنی: هنری، فنان: هنرمند، الجمال الفنی: زیبایی هنری)، اما در عصر ابن عربی و در زبان عربی، كلمه فن به معنی هنر نیست و اگر كسی با عربی امروز و بر مبنای این كلمه در آثار او به دنبال هنر بگردد، طبعاً گمراه می شود.
فن در زبان ابن عربی به معنی نوع، گونه و صناعت به كار می رفته است. ابن عربی در فصل اول كتاب فصوص الحكم در بحث چگونگی آفرینش عالم و آدم مطرح می كند: این فن از ادراك، تنها از طریق كشف الهی قابل فهم و قابل وصول است و از طریق عقل و نظر قابل دریافت نیست.
واژه ای كه در روزگار ابن عربی به معنای هنر در معنای خاص كلمه (نه اخص) به كار می رفته، كلمه «صنعت» است. واژه صنعت در عرفان ابن عربی و بخصوص در كتاب فتوحات، دقیقاً معادل واژه «تخنه» یونانی است. این بدان معنا نیست كه ابن عربی، یونانی نمی دانسته است. من در آثار ابن عربی، به جز كلمه متداول و مصطلح فلسفه و فیلسوف (فلسفه: حب الحكمه، فیلسوف: محب الحكمه) به هیچ واژه یونانی برنخوردم.
تخنه، شامل دو عنصر تعیین كننده است:
۱- ساخته دست انسان است.
۲- در این ساخته، زیبایی، ابداع، خلاقیت، هماهنگی و هارمونی وجود دارد. با جمع این دو به صنعت و هنر نزد ابن عربی می رسیم. آن وقت درباره این واژه و معنا و مدلول آن، ابن عربی در جای جای آثارش، بخصوص در «فصوص الحكم» و بیشتر در «فتوحات مكیه»، سخن گفته است.
مراد من از هنر به معنای خاص این است كه روزگاری هنر در ادبیات به معنی كمالات انسانی هم به كار می رفته است.
مثلاً وقتی فردوسی می گوید: هنر نزد ایرانیان است و بس. در یك فضای رزمی، منظورش شجاعت و شهامت بوده است. بعدها هنر، در معنایی به كار رفته كه تقریباً معادل تخنه یونانی و همین صنعتی است كه ابن عربی به كار می برد؛ یعنی هنر به عنوان دست ساخته انسان در برابر ابژه طبیعی.
چیستی هنر نزد ابن عربی
ابن عربی، تعریفی از چیستی هنر نمی دهد. درواقع ابن عربی، اهل تعریف نیست، چرا كه به تصریح خود او بزرگان و مشایخ ما، اشیاء را تعریف نكرده و حد ذاتی آن را تعیین نمی كنند. آنها بیشتر به لوازم، نتایج و صفات اشیاء می پردازند تا تعیین ذاتیات و حدود ماهوی پدیده ها.
با وجود این، ابن عربی از دو دیدگاه به توضیح صنعت می پردازد:
۱- با نگاهی كلی به هنر و به وجود شناسی هنر می پردازد.
۲- بحث ادوار تاریخی را مطرح و بیان می كند. بدین معنا كه هنر در ادوار تاریخی به چه معناست و چرا پدید آمده و چه اشكالی از هنر متناسب با هر دو دوره خاص تاریخی است؟
شیخ الاكبر، قایل به وحدت وجود است. ابن عربی، بر این باور است كه حقیقت وجود و هستی در اختفا بوده و پنهان است. تنها تنزلات خفیف هستی برای ما آشكار می شود. سراسر عالم مظهر و مجلای حقیقت هستی است؛ یعنی حقیقت هستی فرود آمده، تنزل كرده و در اشیای عالم ظهور كرده است. انسان، موجودی است كه مظهر تام كمالات الهی است. به عبارت دیگر عالم به تفصیل و به طور پراكنده، كمالات الهی را نشان می دهد و انسان موجودی است كه همه كمالات را یكجا در بردارد و لذا ابن عربی در فصل اول فصوص الحكم، به انسان «كون جامع» اطلاق می كند. چرا كه خداوند اسماء و صفاتی دارد كه تعین كمالات اوست و در عالم بسط پیدا كرده و مجموع آن در انسان ظهور یافته است. از این رو انسان روح و جان عالم است .





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


یکشنبه 26 شهریور 1396 08:44 ب.ظ
Hi, Neat post. There is an issue along with your website in internet
explorer, might check this? IE nonetheless is the marketplace leader and a big component of
other people will omit your magnificent writing because of this
problem.
شنبه 11 شهریور 1396 04:01 ب.ظ
This is my first time go to see at here and i am truly happy to read all at single place.
یکشنبه 4 تیر 1396 08:33 ب.ظ
چلیپا از خود نوشتن در حالی که
ظاهر شدن دلنشین در آیا واقعا حل
و فصل خوب با من پس از برخی از زمان.

جایی در سراسر پاراگراف شما موفق به من مؤمن متاسفانه
فقط برای بسیار در حالی که کوتاه.

من با این حال مشکل خود را با جهش در مفروضات و شما خواهد را خوب به کمک پر
کسانی که معافیت. که شما در واقع که
می توانید انجام من می قطعا بود تحت تاثیر قرار داد.
جمعه 25 فروردین 1396 06:45 ب.ظ
I do not even know how I stopped up here, but I thought this put
up was great. I don't realize who you might be however certainly you are going to a well-known blogger in the event you
are not already. Cheers!
چهارشنبه 15 دی 1395 03:08 ب.ظ
سلام لطف میکنید مطلبی در مورد تمایز هم بگذارید ممنون

دانشجوی رشته تصویرسازی.
پنجشنبه 15 اردیبهشت 1390 05:03 ب.ظ
slm
mr30 estefade kardim
aqge mishe ye maghale dar morede erfan bezarid
mr30
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ

سلام..
بنده دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عرب هستم.
هدف از این وبلاگ تبادل اطلاعات میان دانشجویان رشته زبان و ادبیات عربی و فارسی است. با پیشنهادات و نظرات خود ما را در بهبود این وبلاگ یاری كنید. درباره سوالاتی که بعضی از دوستان از طریق نظرات میفرستند لطفا یه ایمیل معتبر بنویسن که بتونم جوابشون رو بدم . بعضی از دوستان سوالاتشون رو از طریق نظرات وبلاگ بصورت خصوصی ارسال میکنند که بهتره بدونید که تو سیستم وبلاگ نویسی امکان پاسخ به نظرات خصوصی در صفحات وبلاگ وجود نداره. پس این دوستان لازمه که یک ایمیل بنویسن تا بتوانم جوابشون رو بدهم و یا اینکه بهتره که سوالشون رو از طریق ایمیل برام ارسال کنند.
اما بقیه دوستایی که تو قسمت نظرات سوال میکنند (غیر از پیام خصوصی) بهتره که صفحه ای که سوال کردن رو بخاطر بسپرن و برای دریافت جواب به همون صحفه مراجعه کنند.
اگه هم کسی از دوستان سوالی پرسیده که جواب نگرفته لطفا دوباره بفرسته. البته جواب های من جنبه ی پیشنهادی داره.
هرگونه پیشنهاد و انتقادی از طریق آدرس ذیر قابل انتقال است.
brumand.hadi@yahoo.com
موفق باشید.

مدیر وبلاگ : هادی برومند
مطالب اخیر
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :